Met gelijkschakeling werd bedoeld: het onder nationaal-socialistische leiding brengen van alle sectoren van de maatschappij. In Duitsland begon de gelijkschakeling ('Gleichschaltung') in 1933. In het bezette Nederland in het najaar van 1940.

Volgens de nazi's moest het gelijksgeschakelde Nederland een deel worden van Duitsland. De gelijkschakeling vond plaats door middel van twee soorten maatregelen:

a) afschaffing van de verkiezingen, het parlement, partijen, vrije pers, vrije vakbeweging, het omroepbestel met de verschillende omroepen, enzovoort.
b) het opleggen van nieuwe bestuuurlijke organisaties.

Verzet tegen de gelijkschakeling kwam onder meer van artsen en kunstenaars.