nederland
Duitsland lijdt de eerste nederlagen
2e periode maart 1941 - april 1943
In juni 1941 vallen de Duitsers ook de Sovjet-Unie (Rusland) aan. In december verklaart Duitsland de oorlog aan de Verenigde Staten (Amerika). Duitsland is dan ook in oorlog met deze twee machtige landen.
Rusland
Het Duitse leger trekt heel snel Rusland binnen. De Russen lijden veel verliezen, maar ze vechten heel dapper terug. Bij de Russische stad Stalingrad verslaan ze het Duitse leger voor de eerste keer! De Russen dringen de Duitsers steeds verder terug. De periode dat de Duitsers alleen maar winnen is voorbij.
 |
| Porpaganda poster. |
De Duitse bezetters proberen van Nederland een nationaal-socialistisch land te maken, net als Duitsland. Ze maken veel propaganda. Ze willen de Nederlanders ervan overtuigen dat:
- het nationaal-socialisme en Hitler heel goed zijn,
- Duitsland de oorlog wint,
- de joden niet deugen,
- de tegenstanders van Duitsland (zoals Rusland en Engeland) ook fout zijn.
Het lukt de Duitsers niet om de Nederlanders te overtuigen.
Persoonsbewijs
In mei 1942 wordt het persoonsbewijs (pb) verplicht. Het pb is een soort paspoort. Iedereen vanaf 14 jaar moet het altijd bij zich hebben. Zo kunnen de Duitsers de bevolking beter controleren. Verzetsmensen maken valse pb’s. Daarmee kunnen onderduikers, joden en verzetsmensen hun identiteit verbergen. Als de Duitsers je dan aanhouden en jouw pb bekijken dan weten ze niet dat jij JIJ bent en laten ze je hopelijk gaan!
 |
| Bonnen |
Er is te weinig voedsel en ook producten als zeep, koffie en brandstof worden schaars. Invoer over zee is onmogelijk en de Duitse bezetters brengen veel goederen naar Duitsland. Schaarse producten zijn ‘op de bon’ om ze eerlijk te verdelen. Voor onderduikers is dat een groot probleem want die krijgen geen bonnen. Verzetsmensen plegen overvallen om aan extra bonnen te komen voor de onderduikers.
De Nederlandse joden
‘De verhalen die je hoorde over wat er met de joden gebeurde, geloofde ik niet. Dat was zo verschrikkelijk, dat kon niet waar zijn. Ik heb niks gedaan. Om echt wat te doen, moest je veel moed hebben. Ik was niet flink.’
Truus van der Zwaag, naaister, Amsterdam
De joden worden gediscrimineerd en stap voor stap geïsoleerd van de rest van de bevolking. Ze mogen bijvoorbeeld niet meer met de trein, de tram of op de fiets. Ze mogen niet meer in openbare gelegenheden komen, naar de markt of het park. Steeds vaker zie je bordjes met ‘Voor Joden verboden’.
De joodse Nederlanders moeten in aparte wijken wonen en naar aparte scholen. Vanaf mei 1942 moeten ze een jodenster op hun kleding dragen. In hun pb wordt een dikke ‘J’ gestempeld. Om joden te redden maken verzetsmensen valse persoonsbewijzen zonder ‘J’ en met niet-joodse namen.
 |
In 1942 begint de deportatie. De Duitsers zeggen dat de joden zich moeten melden om te werken in Duitsland. Veel joden hopen dat het wel mee zal vallen. Maar weinigen denken dat ze vermoord zullen worden.
In het dichtbevolkte Nederland zijn weinig veilige schuilplaatsen. Het is gevaarlijk om onderduikers in huis te nemen en er zijn mensen die onderduikers verraden voor geld. Wie joden helpt wordt zwaar gestraft. Voor joden is het extra moeilijk een onderduikplek vinden. Via kamp Westerbork in Drenthe worden ze in goederentreinen vervoerd naar de kampen in het oosten. Wie zich niet meldt kan worden opgepakt bij razzia’s.
Ook veel niet-joodse mensen vinden de deportatie afschuwelijk. Maar weinig mensen durven er echt iets tegen te doen. De meeste Nederlanders zijn gezagsgetrouw en gaan niet snel in verzet. Veel mensen zijn bang en hopen dat het allemaal snel voorbij zal zijn.
Meer dan 100.000 doden
Aan het begin van de bezetting leven er ongeveer 140.000 joden in Nederland. 107.000 Nederlandse joden worden naar concentratiekampen gestuurd zoals Auschwitz in Polen. 5.500 komen levend terug uit de kampen.
Ruim 25.000 joodse Nederlanders duiken onder. Daarvan worden er toch nog ongeveer 8000 opgepakt en vermoord. Ongeveer 110.000 joodse Nederlanders overleven de Holocaustniet.
Trefwoorden: anti-joodse maatregelen - Duitse propaganda - bonnen - persoonsbewijs - Oostfront
